Татар дөньясы саннарда

📦 Татарстанның Федераль үзәккә салымнары

  • Җыелган салымнар (2023): 1,3 триллион сум

  • Федераль бюджетка тотылган: ~798 миллиард сум (~61%)

  • Республикада калган: ~502 миллиард сум (~39%)

  • Чагыштыру өчен (2018–2019): Салымнарның ~65% федераль бюджетка кергән

Чыганак: Бизнес Online, 2024

👥 Татарлар саны (2021 елгы җанисәп)

  • Бөтен Россия: 4,713,669

  • 2010 елда: 5,310,649

  • 🔻 Минус: -596,980 кеше (-11,3%)

  • Татарстан: 2,091,000 (+3,9%)

  • Башкортстан: ~970,000

Чыганак: Росстат — Перепись 2021

🗣 Татар телен белү дәрәҗәсе

  • Татар телендә сөйләшүчеләр (2021): 3,260,000

  • 2010 елда: 4,280,000

  • 🔻 Минус: -1,020,000 кеше (-23,8%)

  • Туган телдә сөйләшүчеләр: 4,070,000

  • Татар телендә сөйләшүчеләр өлеше: ~69%

  • Даими куллану: ~62%

Чыганак: Idel.Реалии — Сколько татар владеют татарским языком


📊 2002, 2010 һәм 2021 еллардагы халык санын алуларның чагыштырма таблицасы

Индикатор Төбәк 2002 2010 2021
Этник татарлар, кешеләр Татарстан2 000 1162 012 5712 091 175
Башкортстан990 7021 009 295974 533
Россия, гомумән алганда5 554 6015 310 6494 713 669
Татар телендә сөйләшүчеләр Татарстан~2 000 000~2 010 000~1 600 000
Башкортстан~990 000~1 060 000~950 000
Россия, гомумән алганда~4 880 000~4 280 718~3 261 000

Чыганаклар: Росстат 2002 | Росстат 2010 | Росстат 2021 (нацсостав) | Владение языками 2021

🏫 Татар мәктәпләре һәм укучылары

  • Татар телендә белем бирүче мәктәпләр (2024): 591

  • Укучылар: ~82,000

  • Шуларның татар телендә: ~57,800

  • Татарстандагы барлыгы мәктәпләр: 1,373

    → Татар мәктәпләре ~43% тәшкил итә

Чыганак: https://mon.tatarstan.ru/index.htm/news/2404760.htm

🎓 Татар телендә Бердәм Дәүләт Имтиханы

  • 2025: 34 укучы

  • 2023: 7 укучы

  • 2022: 1 укучы

Чыганак: https://milliard.tatar/news/v-etom-godu-ege-po-tatarskomu-napisut-34-celoveka-v-proslom-godu-ix-bylo-sem-7185

📚 Татар телендәге китаплар

  • 2022: 307 китап

  • 2021: 257

🔼 Буй: +50

→ Татар теле Россия Федерациясе халыклары телләре арасында 1 нче урында тора

Чыганак: Российская книжная палата — Статистика 2022

🎉 Сабаной

  • Татарстан тышында (2024): >400

  • Илләр: 35

  • Барлыгы (авылларны да кертеп): ≈4 000

Чыганак: Idel.Реалии — Сабантуи по всему миру; Всемирный конгресс татар

⚔️ Украинага каршы җинаятьчел сугыш: катнашу һәм корбаннар

Катнашу:

  • 2022 елдан 2025 елның мартына кадәр: 38 169 кеше

  • 2023 (бәяләү буенча): ~45 000

Хәлак булганнар:

  • Һәлак булганнар (2025 елның октябре): 6 265 кеше

  • Шул исәптән тоткыннар: 589

→ Россиядә корбаннар саны буенча 2 нче урын

Чыганаклар: Idel.Реалии — Потери Татарстана; РБК — Минниханов о численности участников СВО


«Өчпочмак индексы»: 2018–2024 елларда бәяләр динамикасы

Индексның методологиясе һәм әһәмияте

«Өчпочмак индексы» билгеле Биг Мак индексы үрнәгендә уйлап табылды: бер үк азык-төлек продуктының (бу очракта — татар халкының традицион камыр ризыгы өчпочмакның) бәясе берничә ел дәвамында күзәтелә, аның кыйммәтләнүен һәм, читләтеп, халыкның сатып алу сәләтен бәяләү өчен.Өчпочмак (татар милли ашы) — бодай оныннан (гадәттә каймак һәм йомырка кушып әзерләнгән чүпрәле камырдан) пешерелгән, ваклап туралган ит, бәрәңге һәм суган салынган кечкенә өчпочмаклы камыр ризыгы. Күпчелек очракта эчлек өчен сыер ите кулланыла (сирәгрәк — үрдәк ите яки ат ите). Өчпочмак татар аш-суының төп продуктларын (он, ит, бәрәңге, суган, йомырка) үз эченә алганлыктан, аның бәясе әлеге ингредиентларга һәм җәмәгать туклануы хезмәтенә киткән чыгымнарны чагылдыра; ә бәяләрнең вакыт узу белән үзгәреше азык-төлек инфляциясенең һәм традицион ризыкның кулланучылар өчен кул җитешлелегенең күрсәткече була ала.

Казанда өчпочмак бәяләренең динамикасы (2018–2024)

Түбәндә Казанда 2018–2024 елларда популяр җирле урыннарда — «Түбәтәй» татар аш-суы челтәре (фастфуд-рестораннар) һәм «Бәхетле» кулинар супермаркетлар челтәрендә — бер өчпочмакның уртача бәясе турында мәгълүмат китерелә. Ретроспектив анализ өчен ачык чыганаклар кулланылды: архивтагы фикерләр, массакүләм мәгълүмат чараларындагы язмалар, рәсми сайтлардагы менюлар һәм Web Archive аша сакланган бит күчермәләре. Бәяләр бер данә өчен Россия сумнарында күрсәтелгән, оешма исеме һәм чыганакка сылтама белән бирелгән. Эчлекнең берничә төре булган очракта, классик — сыер ите белән булган варианты алынды (башкача күрсәтелмәгән булса).

Ел Түбәтәй бәясе (₽) Бәхетле бәясе (₽)
2018 ~45~53
2019 ~50~55
2020 ~60–70~70
2021 ~80–90~80
2022 ~100~90
2023 119~95
2024 129~99–110
Уртаклашу:

Ярдәм һәм катнашу

Безнең проектлар белән кызыксынсагыз, репрессияләргә каршы көрәштә ярдәмгә мохтаҗ булсагыз яки безнең башлангычларда катнашырга теләсәгез, сез дөрес җирдә. Без теләсә нинди сорауларга җавап бирергә, материаллар белән уртаклашырга һәм хезмәттәшлек мөмкинлекләре турында сөйләшергә әзер.

ЭЛЕМТӘ