Бөтендөнья татарлары шурасының Татарстан Республикасы Конституциясе көне уңаеннан мөрәҗәгате
1992 елның 6 ноябрендә Татарстан Конституциясен кабул итте. Ул югарыдан бүләк итеп бирелмәде һәм Кремльдән төшерелмәде. Конституция март референдумына таянды һәм халыкның үз сайлавын беркетте: чит административ система эчендә декоратив элмә такта гына булу түгел, ә чын дәүләтчелеге булган республика булу.
Табигый ки, Мәскәү моның белән килешә алмады. 1999 елдан, Путинның Кремльгә килүеннән башлап, Татарстан Республикасы Конституциясенә, ягъни суверенитетның хокукый нигезенә каршы эзлекле һөҗүм башлана. Ә 2023 елның гыйнварында Татарстан Дәүләт Советы тышкы басым астында Төп Законга үзгәрешләр кертү белән генә чикләнмәде — асылда, аның сәяси талауында катнашты. Конституциядән республиканы объект түгел, ә мөстәкыйль субъект иткән барлык нигезләмәләрне алып ташладылар: суверенитет, гражданлык, татар телен мәҗбүри белү шарты белән президентлык институты, Россия Федерациясе белән вәкаләтләрне бүлешү турындагы шартнамә.
Һәм моны үз исеме белән атарга кирәк: Татарстан халкының һәм татарларның үз дәүләтчелеге белән идарә итү хокукы үзләштерелде. Ни өчен түрәләр референдум карарын гамәлдән чыгару һәм республиканың конституцион статусын үзәктән бирелгән күрсәтмә буенча яңадан язу хокукын үзләренә алды? Бу реформа түгел, ә буйсынучан тавыш бирү белән рәсмиләштерелгән конституцион түнтәрелеш. Татарстан гражданнары аларга мондый вәкаләтләрне һич тә бирмәде!
Чагыштыру өчен: 1992 елга Татарстанның суверен статусы ул вакыттагы аморф «Россия Федерациясе»некенә караганда күпкә ачыграк иде. Россия Федерациясе үз Конституциясен бары тик 1993 елда гына — Ельцин белән килешмәгән депутатлар утырган Югары Советны тупка тотканнан соң кабул итте. Ә 2020 елда бу Конституцияне гамәлдәге хакимияткә яраклаштырып яңадан яздылар. Димәк, бүгенге «канунлылык» иерархиясе хокукка түгел, ә көчкә һәм шул көчнең соңыннан юридик яктан рәсмиләштерелүенә нигезләнгән.
Ләкин узурпацияне мөһер һәм имза белән беркетү генә аны легитим итми. Татарстан Конституциясе — Татарстан халкы ихтыярының турыдан-туры чагылышы, ә Кремль түрәләренең шәхси милке түгел.
Тагын бер мөһим нәрсә. Татарстан Конституциясенең 14нче маддәсендә республиканың тарихи Ватаныннан читтә яшәүче татарлар алдындагы җаваплылыгы турында әйтелә. Ә андый татарлар 70 проценттан артык. Димәк, Татарстан Конституциясе — тар даирә өчен генә каралган җирле кәгазь түгел, ә барлык татарларга да кагылышлы документ. Һәм беркемнең дә аларны бу сәяси һәм хокукый киңлектән сызып ташларга хакы юк.
Бөтендөнья татарлары шурасы 2027 елны Конституция һәм референдум елы дип игълан итү турында карар кабул итте. 2027 елда 1992 елның март референдумына һәм шул ук елның 6 ноябрендә Конституция кабул ителүгә 35 ел тула. Эш хәтта түгәрәк датада да түгел. Без Конституцияне искә төшерергә һәм аны яңадан җанландырырга, шулай ук референдум нәтиҗәләрен бүгенге көн өчен яңадан актуальләштерергә телибез. Бу вакыйгалар үзара бәйләнгән һәм киләчәк ирегебезнең мөһим факторы булып кала.
2027 ел чын Төп Закон тирәсендә туплануга һәм мобилизациягә чакыру астында узсын. Ул узурпациянең искерү срогы булмавын, ә халыкның үз дәүләтчелегенә хокукын болай гына гамәлдән чыгарып булмавын искә төшерсен.
Яшә, горур Татарстан, көрәш, бөек татар халкы!


