Татарстан суверенитеты турында референдумның 34 еллыгы уңаеннан Татар шурасы мөрәҗәгате

Хөрмәтле ватандашлар, халыкара җәмәгатьчелек вәкилләре!

1992 елның 21 мартында тарихи референдум узды. Бу көнне Татарстан халкы үзенең ачык һәм төгәл сайлавын ясады.

Сайлауда халыкның 81 проценттан артыгы катнашты. Тавыш бирүчеләрнең 61,4 проценты түбәндәге сорауга «ӘЙЕ» дип җавап бирде:

«Сез Татарстан Республикасын суверен дәүләт, халыкара хокук субъекты, Россия Федерациясе һәм башка республикалар, дәүләтләр белән мөнәсәбәтләрен тигез хокуклы килешүләр нигезендә коручы дәүләт дип таныйсызмы?»

Бу тавыш бирү — халык хакимиятенең турыдан-туры иң югары чагылышы булды. Соңрак бу хәл 1992 елның ноябрендә кабул ителгән Татарстан Республикасы Конституциясендә дә ныгытылды.

Төп закон Татарстанны суверен, демократик дәүләт дип игълан итте. Ул республикада яшәүче күпмилләтле халыкның ихтыярын белдерде, тигез хокуклылыкны раслады һәм Россия Федерациясе белән килешү нигезендә мөнәсәбәтләр коруны нигез итеп алды.

Бүген, 34 ел үткәч, без зур борчылу белән шуны әйтәбез:

1992 елгы референдум нәтиҗәләре дә, 1992 елгы Конституция рухы да тулысынча тормышка ашырылмады.

2000 нче елларда, ә ахыр чиктә 2017 елда, Татарстан белән Россия Федерациясе арасындагы вәкаләтләрне бүлешү турында килешү вакыты беткәч, республика үзенең мөһим суверен хокукларын югалтты.

Республика Конституциясеннән түбәндәге мөһим нигезләр алып ташланды:

республика законнарының өстенлеге;

табигый байлыклар белән үзең идарә итү хокукы;

көч куллану һәм сугыш пропагандасын кире кагу;

һәм иң мөһиме — дәүләт суверенитеты турында нигезләмә.

Болар барысы да халык фикерен исәпкә алмыйча эшләнде.

1992 елгы референдумда белдерелгән халык ихтыяры санга сугылмады. Болар Мәскәү басымы астында булды. Мәскәү илне бер үзәккә буйсындыру, башка фикерне бетерү һәм хәтта федерация субъектларының чикләнгән суверенлыгын да юкка чыгару юлын сайлады.

Без нык ышанабыз:

1992 елның 21 мартындагы референдум нәтиҗәләре бүген дә юридик һәм әхлакый көчкә ия. Халыкның туры тавыш бирү юлы белән белдерелгән ихтыярын Мәскәүдән килгән карарлар да, вакытлы сәяси хәлләр дә юкка чыгара алмый;

1992 елгы Татарстан Республикасы Конституциясе — татар халкының һәм республикадагы күпмилләтле халыкның дәүләтчелеге нигезе. Андагы суверенитет, гражданлык һәм кеше хокуклары өстенлеге турында язылган нигезләр яңадан кайтарылырга тиеш;

татар милләтен, телебезне һәм мәдәниятебезне саклап булмый, әгәр республикага чын суверенлык һәм икътисади мөстәкыйльлек кире кайтарылмаса.

Без 1990 елгы Суверенитет турында Декларация һәм 1992 елгы референдум принципларын яңадан гамәлгә кертүне таләп итәбез.

Без халыкара оешмаларны халыкларның үзбилгеләнү хокукы бозылуына һәм Татарстанның милли-дәүләт хокуклары эзлекле рәвештә кысылуына игътибар итәргә чакырабыз.

Без Татарстан Республикасы җитәкчелегенә үз халкы мәнфәгатьләрен яклауга кире кайтырга өндибез. Моның өчен республиканың тарихи да, хокукый да нигезләре бар.

1992 елның 21 мартында халык белдергән ихтыярны үтәү һәм 1992 елгы Конституциядә язылган суверен хокукларны яңадан торгызу гына татар милләтен саклап калачак, җиребезнең чәчәк атуын һәм төбәктә тынычлыкны тәэмин итәчәк.

Татар шурасы